In de jaren zeventig onderzocht de Britse onderzoeker Meredith Belbin waarom sommige managementteams succesvol waren en andere niet. Een verrassende uitkomst: teams met alleen maar zeer slimme mensen presteerden vaak slechter. Ze verloren zich in discussies en niemand zorgde dat het werk af kwam. Wat goede teams onderscheidde, was de mix van gedrag. Belbin beschreef dat in negen teamrollen. Het model wordt nog steeds veel gebruikt om naar samenwerking te kijken.

Wat is een teamrol?

Een teamrol is de manier waarop je je gedraagt en bijdraagt in een team. Dat is iets anders dan je functie. Twee collega's met dezelfde functie kunnen in het team heel verschillende rollen spelen. De een komt met ideeën, de ander zorgt dat er niets vergeten wordt.

De meeste mensen hebben twee of drie rollen die hen goed liggen, en een paar rollen die ze liever vermijden. Elke rol heeft sterke kanten en wat Belbin toelaatbare zwakheden noemt: de keerzijde die bij de kracht hoort. Wie heel creatief is, is vaak minder sterk in details. Dat hoort erbij.

De negen teamrollen

Belbin deelde de rollen in drie groepen in. In Nederland worden zowel Engelse als Nederlandse namen gebruikt.

Schema met de negen teamrollen van Belbin in drie groepen: denkgericht (plant, monitor, specialist), actiegericht (vormer, bedrijfsman, zorgdrager) en mensgericht (voorzitter, groepswerker, brononderzoeker)

Denkgerichte rollen

Plant. Creatief, komt met originele ideeën en oplossingen voor lastige problemen. Toelaatbare zwakheid: verdwaalt soms in de eigen gedachten en ziet praktische details over het hoofd.

Monitor (of Evaluator). Kritisch en analytisch, weegt alle opties af en ziet wat er mis kan gaan. Toelaatbare zwakheid: inspireert anderen weinig en wordt soms als negatief ervaren.

Specialist. Heeft diepgaande kennis van een vakgebied en levert die in. Deze rol voegde Belbin later toe. Toelaatbare zwakheid: draagt alleen bij op een smal terrein en verliest zich soms in technische details.

Actiegerichte rollen

Vormer (Shaper). Gedreven, daagt het team uit, zorgt voor vaart en zet door als het moeilijk wordt. Toelaatbare zwakheid: kan ongeduldig zijn en anderen voor het hoofd stoten.

Bedrijfsman (Implementer). Praktisch en betrouwbaar, zet ideeën om in een plan en voert het uit. Toelaatbare zwakheid: kan wat star zijn en heeft moeite met nieuwe ideeën als het plan al staat.

Zorgdrager (Completer Finisher). Nauwkeurig, ziet fouten en zorgt dat het werk op tijd en goed af is. Toelaatbare zwakheid: maakt zich snel zorgen en delegeert niet graag.

Mensgerichte rollen

Voorzitter (Coördinator). Brengt doelen helder, verdeelt taken en laat iedereen aan het woord. Toelaatbare zwakheid: kan overkomen alsof de taken worden afgeschoven.

Groepswerker (Teamworker). Diplomatiek, luistert en zorgt voor een goede sfeer. Voorkomt wrijving. Toelaatbare zwakheid: heeft moeite met knopen doorhakken als dat iemand teleurstelt.

Brononderzoeker (Resource Investigator). Enthousiast, netwerkt en haalt ideeën en contacten van buiten binnen. Toelaatbare zwakheid: verliest interesse zodra het eerste enthousiasme voorbij is.

Wat zegt dit over jouw team?

Het model is vooral bruikbaar als je kijkt naar wat er ontbreekt of wat er dubbel is.

Een team met veel Plants en weinig Bedrijfsmannen heeft prachtige ideeën, maar weinig daarvan wordt uitgevoerd. Een team met drie Vormers heeft veel energie, maar ook veel botsingen. Een team zonder Zorgdrager levert snel op, maar met fouten erin. En een team zonder Groepswerker merkt pas hoe belangrijk die rol was als de sfeer omslaat.

Een ontbrekende rol hoeft niet te betekenen dat je iemand moet aannemen. Vaak kan iemand een rol bewust oppakken, ook als die niet de eerste natuur is. Het helpt al als het team weet welke rol er ontbreekt.

Kanttekeningen

De Belbin-teamrollen zijn geen persoonlijkheidstest. Ze beschrijven gedrag in een team, en dat gedrag kan per team en per situatie verschillen. De officiële vragenlijst is van Belbin zelf (de naam is een merk). Er circuleren veel gratis versies online, maar die zijn niet gevalideerd en de uitkomst moet je met een korrel zout nemen. Wetenschappelijk is ook niet alles even sterk onderbouwd. Als gespreksmodel werkt het goed: het geeft taal voor verschillen die iedereen in zijn team herkent.

Belbin is niet het enige model dat dit doet. Wij werken ook met MAPSTELL/DISC, dat kijkt naar gedragsvoorkeuren in communicatie. Daarover lees je meer in gedrag begrijpen zonder mensen in een hokje te plaatsen.

Beter samenwerken in je team

Weten welke rollen er in je team zitten, is een goed begin. Het gesprek erover voeren, en afspraken maken over hoe je met de verschillen omgaat, is de volgende stap. Dat doe je in de training samenwerken, of in een traject teamontwikkeling waarin je met het hele team aan de slag gaat. Wil je weten wat past, plan dan een kennismaking.

Bron: Belbin, R. M. (1981). Management teams: Why they succeed or fail. Heinemann.

Deel dit artikel